Leita ķ fréttum mbl.is

Fęrsluflokkur: Heimspeki

Stašgöngumęšrun: nż tegund frjįlsręšis hjį įttavilltri žjóš eša mannréttindi?

Nokkrir ęvintżramenn į Alžingi vinna nś aš žvķ aš leyfa stašgöngumęšrun. Žetta er gert fyrir žrżsting frį nokkrum einstaklingum sem hafa fengiš meš sér kven- og fęšingarlękna sem hafa sérstakra hagsmuna aš gęta.

Mķn skošun er sś aš ef stašgöngumęšrun veršur leyfš į Ķslandi muni ķslenska žjóšfélagiš hęgt og rólega breytast ķ grundvallaratrišum. Hvers vegna? Vegna žess aš hśn er svo óskaplega róttęk ķ ešli sķnu.

Lįtiš er aš žvķ liggja aš um sé aš ręša góšverk sem nokkrir einstaklingar munu koma aš į hverju įri. Ég held žetta muni leiša af sér ófyrirsjįanlegar breytingar į hugsun okkar allra um barneignir, mešgöngur, fjölskyldulķf, barnauppeldi. Žetta eru grunngildi sem menn eiga ekki aš vera aš róta ķ finnst mér vegna žess aš vitum ekki hvaša afleišingar žaš hefur. Žaš munu koma sķfellt nżjar kröfur um hverjum mun leyfilegt aš nżta sér žessi śrręši og ég fullyrši aš viš munum komast ķ ógöngur.

Žaš er einnig ętlunin aš breyta lagalegri skilgreiningu į móšurhlutverkinu, enda er naušsynlegt aš breyta barnalögum ef žetta nęr fram aš ganga. Ķ staš hefšbundin skilnings, aš móšir sé sś kona sem elur barn veršur hugtakiš śtvķkkaš og sagt aš žaš sé einnig sś sem fęr ašra konu til aš ganga meš barn og į erfšaefniš. Og takiš nś eftir: Sś sem elur barniš (stašgöngumóširin) skal žį ekki teljast móšir žess [aš skilningi barnalaga.] Žetta žykir rétt aš gera svo stašgöngumóširin geti ekki krafist barnsins aš lokinni mešgöngu.

Er žetta óskapnašur? Ég bara spyr.

Nś er ķ nżlega framlagšri tillögu į nokkurra alžingismanna talaš um aš leyfa hana meš ströngum skilyršum og ašeins  ķ velgjöršarskyni.

1. Mig langar fyrst aš tala um ströng skilyrši:

Ég held aš žaš sé ógerningur aš gera upp į milli kvenna og t.d. aš leyfa konu sem ekki getur įtt barn vegna legmissis aš leigja stašgöngumóšur en ekki til dęmis konu sem lenti ķ öšrum óskyldum sjśkdómi segjum alvarlegum giktsjśkdómi, įunninni sykursżki eša bara žröngri grind og getur žess vegna ekki įtt barn į mešan hśn er frjósöm. Hśn įttar sig į žessu ( kannski eftir margar tilraunir til aš eignast barn) og mun krefjast réttar sķns og į vitaskuld alveg sama rétt eins og konan sem ég nefndi įšur. Og hvaš meš einstęša karlmenn eša eldri pör og ašra sem hafa sterkar en ešlilegar óskir, ég sé langan lista. Žaš gengur ekki aš mismuna fólki į žennan hįtt og ég held aš žaš muni ekki standast jafnréttisįkvęši stjórnarskrįrinnar. Af žessari įstęšu er ég algjörlega andvķgur žvķ aš leyfa stašgöngumęšrun žvķ annaš hvort žarf aš leyfa žetta fyrir alla - eša engan.

2. Stašgöngumęšrun ķ velgjöršarskyni:

Ķ tillögu alžingis er sagt: „Hugtakiš stašgöngumęšrun ķ velgjöršarskyni felur ķ sér aš ekki sé greitt fyrir ašstošina sem veitt er. Žrįtt fyrir žaš er ešlilegt aš greitt sé fyrir sanngjarnan aukakostnaš, svo sem lękniskostnaš sem fellur į žungaša konu auk annars kostnašar (lesist lögfręšikostnašar, mitt innskot) sem tengist mešgöngu, eša mögulegt vinnutap stašgöngumóšur sem skeršir fjįrhag hennar."

Hvaš felur žetta ķ sér? Allur lęknis- og lögmannskostnašur er greiddur ( erlendis er žaš oft užb.helmingur kostnašar) og aš auki fjįrhęš sem nemur žeirri sem konan fengi ef hśn er ķ venjulegri vinnu og hęttir henni t.d. vegna mešgöngu fyrir ašra. Svo bętist viš fęšingarorlof.

Žaš hlżtur hver mašur aš sjį aš sé žetta leyft er žegar kominn upp atvinnuvegur. Fyrir mér er žessi velgjöršartitill algjör blekking. Žetta mun žróast yfir ķ žaš aš settur veršur veršmiši į žessa žjónustu enda er žaš reynsla allra žeirra žjóša sem leyfa žetta. 

Žetta er žvķ önnur įstęša ( į mešal ótal margra annarra ) fyrir žvķ aš ég er mótfallinn tillögu ęvintżragjarnra alžingismanna um stašgöngumęšrun. 


Stašgöngumęšrun - hvaš į aš leyfa og hvaš į aš banna.

Fyrir fimm įrum sķšan var gefin śt bók sem vakti mikla athygli. Hśn fjallar um žaš hvernig smįm saman hefur oršiš til išnašur og markašur tengdur honum til aš geta börn, ganga meš börn fyrir ašra, selja sęši, egg og sem afleišing af žvķ nįnast hanna börn eins og viš helst viljum hafa žau.

Bókin ber nafniš THE BABY BUSINESS og var gefin śt af Harvard śtgįfunni Höfundi hennar Debora L. Spar žykir hafa tekist vel upp į hlutlausan og greinargóšan hįtt aš varpa ljósi į starfsemi sem er óšum aš verša aš alžjóšavišskiptum sem tengast tęknifrjóvgun, ęttleišingum og ekki minnst stašgöngumęšrun. Nś žurfum viš Ķslendingar aš fara aš kynna okkur žetta.

 

Ég vil beina ahyglinni sérlega aš stašgöngumęšrun, sem svo hefur veriš nefnd. Stašgöngumęšrun er bönnuš į Ķslandi. Žaš hefur einhverra hluta vegna ekki žótt ešlilegt aš kona gangi meš barn fyrir ašra ķ greišaskini eša fyrir peninga. 

Nś er kominn nżr flötur į mįliš hér į Ķslandi. Komin er fram tillaga til žingsįlyktunar sem lögš var fyrir alžingi žann 30. nóv. sķšastlišinn.

Tillagan leggur til aš heilbrigšisrįšherra skipi starfshóp sem undirbśi frumvarp sem heimili stašgöngumęšrun į Ķslandi.  Tillagan tekur til nokkur atriši sem starfshópurinn skal taka miš af viš vinnu sķna en žau eru:

  1. stašgöngumęšrun verši ašeins heimiluš ķ velgjöršarskyni
  2. sett verši ströng skilyrši fyrir stašgöngumęšrun ķ žvķ augnamiši aš tryggja sem best réttindi, skyldur og hagsmuni stašgöngumęšra og vęntanlegra foreldra og réttindi og hag žeirra barna sem hugsanlega verša til meš žessu śrręši
  3. veršandi stašgöngumęšur og veršandi foreldrar verši skyldugir til aš gera meš sér bindandi samkomulag um stašgöngumęšrun. 

 

Nś leikur mér forvitni į aš vita hvaš mönnum finnst um žetta. Žaš er alltaf viss hętta į žvķ aš svona mįl fįi enga eša litla umfjöllun ķ litlu samfélagi og žaš sé lįtiš eftir hagsmunatengdum sérfręšingum aš komast aš nišurstöšu.

Žaš er mikilvęgt aš tala um žessi mįl af stillingu og reyna aš setja sig sęmilega inn ķ rök og mótrök.

Žetta er ekki fyrst og fremst lęknisfręši heldur sišferšismįl og ętti aš vera hęgt aš komast nįlęgt kjarna mįlsins meš brjóstvitinu.  Ég bķš eftir įhugaveršum samręšum. 


Höfundur

Guðmundur Pálsson
Guðmundur Pálsson

Heimilislæknir. Málefni og sanngjörn umræða. Á engann skal hallað. gudmundur.palsson@gmail.com

Jan. 2019
S M Ž M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband