Leita ķ fréttum mbl.is

Bloggfęrslur mįnašarins, febrśar 2011

Athyglisveršar tillögur Kristins H. Gunnarssonar um nżtt fiskveišikerfi

Af heimasķšu Gunnars: 

Fiskveišar og fiskvinnsla - framtķšarsżn

Löggjöf um atvinnugreinina grundvallist į įkvęšum stjórnarskrįrinnar um atvinnufrelsi og verši śtfęrš samkvęmt reglum um samkeppni sem almennt gilda ķ atvinnurekstri. Reglur verši almennar og gilda um sérhvern śtgeršarflokk og allar vinnsluašferšir. Jafnręši verši milli ašila ķ sjįvarśtvegi varšandi ašgang aš fiski og veišiheimildum. 
Žjóšareign aušlindarinnar verši bundiš ķ stjórnarskrį og stašfest meš almennum ašgangi aš mišunum sem verši įkvaršašur meš lögum.

Hópurinn leggur til aš žjóšareignin verši stašfest meš almennum ašgangi aš fiskimišunum į žann hįtt aš hverjum manni verši heimilt aš róa 5 daga ķ viku hverri allt įriš ( 8 mįnuši įrsins) meš handfęri įn žess aš afla sér sérstakra veišiheimilda. Eigi verši fleiri en tveir menn į bįt meš allt aš fjórum rśllum og hver róšur mį ekki standa lengur en xx klst.
Greitt verši aušlindagjald af hverjum veiddum fiski til hins opinbera sem skiptist aš jöfnu milli landssvęša/sveitarfélaga og rķkisins. Aušlindagjald verši įkvešiš hlutfall af markašsverši fisksins og greišist viš sölu hans.

Greitt verši mengunargjald sambęrilegt viš žaš sem žegar er komiš į ķ stórišju og flugsamgöngum, sem endurspegli kostnaš vegna mengunarinnar sem af veišunum hlżst. Gjaldinu verši ętlaš aš stušla aš veišum meš sem minnstri mengun og hafa įhrif į val veišarfęra og skipa til žess aš svo verši. Mengunargjaldiš reiknast einkum śt frį olķunotkun og śtblįstursmengun tekur miš af heimsmarkašsverši į CO2. 

Fiskimišunum umhverfis landiš verši skipt ķ fjögur veišisvęši. Hlutur hvers 
svęšis ķ hverri fiskitegund af leyfšum heildarafla verši skv. veiši sķšustu 20 įra. Hafrannsóknarstofnun getur lagt til aš breyta veišiįlagi į tilgreindum mišum. Sérstakur markašur starfar į hverju svęši sem rįšstafar veišiheimildum skv. žeim reglum sem įkvešnar verša. Aušlindagjald hvers svęšis skiptist aš jöfnu milli žess og rķkisins. 

Veišiheimildir utan 200 mķlna falla ekki undir ofangreind fjögur svęši og verši sérstakt svęši, svo og veišiheimildir ķ djśpsjįvar- og uppsjįvartegundum, innan sem utan 200 mķlna, sem samanlagt mynda fimmta veišisvęšiš.Vinnslu- og frystiskip hafa ašeins rétt til veiša į fimmta veišisvęši.

Śtgefnar veišiheimildir veita ašeins rétt til veiša į tilgreindu veišisvęši. Sérstakur markašur starfar į hverju svęši sem rįšstafar veišiheimildum skv. reglum sem įkvešnar verša. Naušsynlegt er aš veišiheimildir verši ķ boši sem oftast, t.d. vikulega og leigutķminn verši breytilegur en žó aldrei lengri en 10 įr. Aušlindagjald hvers svęšis skiptist aš jöfnu milli žess og rķkisins. 

Rķkiš annast śtleigu veišiheimilda į markaši. Į hverju įri verši įkvešiš hlutfall veišiheimilda ķ boši į hverju veišisvęši. Višhaft verši uppbošsmarkašsfyrirkomulag og gjaldiš fyrir veišiheimildirnar nefnist veišiheimildagjald. Sérhver getur keppt um veišiheimildir hvar sem er, en įfram gilda takmörk gegn samžjöppun svo sem um hįmark heimilda ķ höndum skyldra ašila. Tekjur af veišiheimildagjaldi skiptast jafnt milli svęšis og rķkis.

Beint framsal veišiheimilda verši óheimilt.

Skilgreind verši strandhelgi umhverfis landiš ( 12 - 25 mķlur) og skylt veršur aš landa fiski veiddum innan hennar į viškomandi veišisvęši. Žęr veišar verši undanžegnar mengunargjaldi.

Jafnręši verši milli ašila ķ atvinnugreininni varšandi ašgang aš veišiheimildum og fiski.
Veišar og vinnsla verši algerlega ašskilin og óheimilt aš nišurgreiša kostnaš eša meš öšrum hętti aš skekkja samkeppnisstöšu vinnslufyrirtękja meš millfęrslu frį śtgerš til fiskvinnslu. Óheimilt verši einnig aš selja fisk til vinnslu ķ beinni sölu į lęgra verši en er į fiskmarkaši. Sérreglur vinnsluskipa verši felldar nišur. Vinnsluskip komi meš allan afla aš landi.

Skylt veršur aš selja fisk innanlands. Erlendir ašilar hafi einungis heimild til žess aš kaupa fisk į markaši.

Aušlindagjaldi verši m.a. rįšstafaš til žess aš greiša skuldir sem rķkiš hefur yfirtekiš vegna kerfisbreytingarinnar. Ķbśar į hverju svęši taka įkvöršun um rįšstöfun į sķnum hluta aušlindagjaldsins. 

Ašlögun nśverandi kerfis aš nżju fyrirkomulagi

Nś žegar verši fjóršungur veišiheimilda til reišu eftir nżju kerfi og allar eftir 10 įr.
Handhafi kvóta eigi tvo kosti:

a. Semji um aš halda kvótanum allt aš 10 įrum, en sęti žó skeršingum sem eru naušsynlegar til žess aš nį fram markmišinu aš ofan. Sannanleg fjįrfesting ķ aflaheimildum sķšastlišin 15 įr milli óskyldra ašila verši metin śt frį kaupverši og forsendum hennar um nżtingartķma. Litiš verši til žess aš kaupverš sé ķ ešlilegu samhengi viš fiskverš og aš ekki haft žurft lengri tķma en 15 įr til žess aš greiša fjįrfestinguna. Śtgeršarmanni verši bętt žaš sem vantar upp į aš forsendur kaupanna standist vegna kerfisbreytingarinnar nś meš lengri umsömdum nżtingartķma eša umsamdri fjįrhęš. 

b. Semji um aš rķkiš yfirtaki allar veišiheimildarnar strax meš sömu skilmįlum og ķ a. 

 

Höfundar tillagna eru: 

Kristinn H. Gunnarsson, Bolungavķk
Ólafur Halldórsson, Ķsafirši
Elķn Björg Ragnarsdóttir, Reykjavķk
Gķsli Halldórsson, Ķsafirši
Lżšur Įrnason, Hafnarfirši
Siguršur J. Hreinsson, Ķsafirši
Magnśs Reynir Gušmundsson, Ķsafirši    


Stašgöngumęšrun į Ķslandi, hver gęti framvindan oršiš?

 

Ég hef velt žvķ fyrir mér hverjar gętu oršiš afleišingar vęntanlegrar lagasetningar į Ķslandi.  Aš athugušu mįli held ég aš ķslenskar stašgöngumęšur verši ķ byrjun ekki margar. Kannski nokkur tilfelli fyrstu įrin, fęrri en tķu į įri. Og žetta er einmitt žaš sem löggjafinn gerir rįš fyrir. 

Stašgöngumęšur gętu oršiš vinkonur og systur, tekjulįgar konur af erlendu bergi brotnar sem mun kannski fjölga žegar įrin lķša og hugsjónakonur sem vilja e.t.v."prófa einu sinni" fyrir kynsystur sķnar. Ég tel śtilokaš aš menntašar velstęšar konur muni leggja žetta fyrir sig. 

Hinsvegar munu lög um stašgöngumęšrun lķklega valda žvķ aš žetta veršur meš tķmanum talin sjįlfsagšur mešgönguvalkostur. Og ekki bara fyrir konur sem hafa sjśkdóma ķ legi eša geta heilsunnar vegna ekki gengiš meš barn, heldur ķ raun alla žį sem žess ęskja. 

Žetta tel ég vera mikilvęgt atriši og grundvöllur žess aš viš getum leitt lķkum aš žvķ aš stašgöngumęšrun muni breyta samfélaginu ķ veigamiklum atrišum. Ég held žetta muni ekki gerast strax - en kannski į 5-10 įrum og žį komi fram hin hugarfarslegu įhrif laganna.

Af žessum orsökum sé ég fyrir mér žį framvindu aš ekki verši nóg framboš į stašgöngumęšrum hérlendis og žį muni fólk leita fyrir sér erlendis til aš fį žessa žjónustu.

Žessa stašhęfingu byggi ég į žvķ aš fleiri konur munu ęskja žessarar žjónustu, vegna żmissa ašstęšna sem torvelda mešgöngu og ekki sķst félagslegra įstęšna sem ekki hefur veriš mikiš bent į ķ umręšunni.

Viš getum ef til vill séš fyrir okkur konu sem langar ķ sitt annaš eša žrišja barn og vegna vanlķšunar ķ sķšustu mešgöngu ętlar hśn aš lįta ganga meš fyrir sig ķ žetta sinn. Önnur mynd vęri af karlmanni sem skilur į besta aldri og missir tengsl viš börnin sķn eša forsjį forsjį žeirra. Hann leigir sér stašgöngumóšur erlendis og tekur barn heim. Žetta hljómar framandlega nś en žaš er ekki vķst žaš verši žaš eftir 10-15 įr - ef lögin nį fram aš ganga.  

Žį veršur stašan sś, aš hérlendis veršur hśn velgjörš en sé leitaš utan landsteina mun žurfa aš borga fyrir hana. Ekki er hęgt aš śtiloka aš einhvers konar undirboršs-greišsla žróist hér į landi fyrir višvikiš sem muni auka framboš. Mér finnst žaš hugsanlegt og žaš veršur aš minnsta kosti ekki hęgt aš koma ķ veg fyrir žaš. Peningar munu hjį vissum hópi žykja sjįlfsagšir fyrir svo stórt višvik ķ formi greišslna inn į erlenda reikninga, gegnum žrišja ašila eša į annan hįtt meš leyndum hętti. Žaš er rétt aš hafa žetta ķ huga en ekki sem neina meginreglu.

Engin leiš er aš banna fólki aš leita greišans erlendis ef löggjafinn heimilar žetta hérlendis en žessi verslun meš mešgöngur og leigumęšur blasir viš sem nżtt alžjóšlegt vandamįl ķ samskiptum rķkra žjóša og fįtękra.Žaš er oršin grķšarleg verslun nś žegar og veltir milljöršum dollara.

Sumir segja aš žetta sé verslun meš börn. Nįkvęmara er žó aš segja aš stašgöngumęšrun feli ekki ķ sér beina sölu į barni en ótvķrętt erum aš ręša sölu į móšurréttinum eša afsölun į honum žvķ samkvęmt venjulegum skilningi ( lagalegum skilingi einnig) er móšir sś kona sem gengur meš barniš. Hśn er sś sem tengist žvķ gegnum mešgönguna og nęrir žaš viš brjóst sér. Nś gęti mašur spurt: Er hęgt aš versla meš móšurréttinn? Strķšir žaš ekki gegn mannréttindum?

Eša ętla menn aš fara bakdyraleišina og breyta skilgreiningunni į žvķ hvaš sé móšir? Žaš blasir viš ef litiš er į tillögu okkar hįttvirtu alžingismanna aš breyta einfaldlega skilgreiningunni en žar stendur: 

Ķ barnalögum, nr. 76/2003, er tiltekiš ķ 5. gr. aš móšir barns sem getiš er meš tęknifrjóvgun skuli teljast sś kona sem elur barniš. Žetta įkvęši getur ekki stašiš samhliša heimild ķ lögum um tęknifrjóvgun til stašgöngumęšrunar enda žarf aš tryggja žaš aš móšir barns sem getiš er meš tęknifrjóvgun geti lķka veriš önnur en sś kona sem elur žaš. 

 

Ekki stendur til aš spyrja žjóšina hvaš henni finnst um žessa róttęku breytingu og enginn bregst viš aš žvķ er viršist. Spurningin er, vilja menn aš samfélag okkar breytist ķ žessa veruna?

 

Mķnar tillögur ķ mįlinu eru žessar:   

1. Aš bķša meš frumvarpiš en hefja samrįš mešnįgrannalönd okkar um hvaša skref séu heppileg ķ žessu efni. Bęši varšandi fulla stašgöngu innanlands og kaup į slķkri žjónustu erlendis. 

2. Ķ bili aš leyfa hefšbundna stašgöngumęšrun til aš koma į móts viš žęr konur/ pör sem geta nżtt sér hana. Hśn er sjįlfstakmarkandi og beinist einkum aš žvķ aš hafa leyfi til aš njóta hjįlpar frį systur eša vinkonu sem er reyndar markmiš frumvarpsins.

3. Aš rżmka reglur fyrir venjulega ęttleišingu og setja ķ hana fjįrmuni svo hśn geti reynst fleyrum raunverulegur valkostur.

4. Aš banna fulla stašgöngumęšrun įfram.

5. Banna innflutning į börnum sem eru getin viš fullastašgöngumęšrun ķ hagnašarskyni erlendis.

6. Hvetja alžjóšasamfélagiš og WHO til aš móta sameiginlega įsęttanlega stefnu varšandi kaup Vesturlandabśa į fullri stašgöngumęšrun ķ žrišja heiminum. 

 

 


Full stašgöngumęšrun

Full stašgöngumęšrun er žaš fyrirbęri žegar fósturvķsir frį pari sett ķ leg konu meš tęknifrjóvgun og hśn gengur meš barniš til žess aš lįta žaš af hendi strax viš fęšingu. Hśn er erfšafręšilega óskyld barninu og er eingöngu buršarmóšir.

 

Vķsindaleg žróun sem hefur rótękar afleišingar:  

Stašgöngumęšrun er ekki svo rótęk hugmynd ef horft er į hana frį sjónarmiši lęknavķsinda, heldur rökrétt framhald af tękni sem hefur veriš ķ undirbśningi lengi:   Ķ grundvallaratrišum er settur er fósturvķsir inn ķ leg konu og hann lįtinn vaxa. 

Hśn er hins vegar afar róttęk félagslega - žaš er fyrirséš aš lögleišing hefur mikil įhrif į samfélagiš allt en nįkvęmlega hvernig er erfitt aš gera sér grein fyrir.

Ég fjalla ekki um sišfręšilega eša heimspekilega um mįliš en lęt lesandanum eftir aš įlykta śtfrį žeirri stöšu sem ég held aš geti komiš upp ef stašgöngumęšrun veršur lögleidd hér į landi. Ég falla einnig um ašstęšur viš stašgöngumęšrun erlendis žvķ mįlin veršur aš skoša ķ samhengi žar sem Ķslendingar sękja einnig žangaš viš hugsanlega lögleišingu hér į landi.  

Stašgöngumęšrun į Ķslandi, hver gęti framvindan oršiš? 

Ég hef velt žvķ fyrir mér hvort žetta verši algengt hér į landi og aš athugušu mįli held ég aš stašgöngumęšur verši ķ byrjun ekki margar. Kannski verša nokkur tilfelli fyrstu įrin, fęrri en tķu.  

Stašgöngumęšur verša helst vinkonur og systur, einhverjar tekjulįgar konur af erlendu bergi brotnar sem mun kannski fjölga žegar įrin lķša og hugsjónakonur sem vilja e.t.v."prófa einu sinni" fyrir kynsystur sķnar. Ég tel śtilokaš aš menntašar velstęšar konur muni leggja žetta fyrir sig.

Hinsvegar munu lög um stašgöngumęšrun lķklega valda žvķ aš žetta veršur meš tķmanum talin sjįlfsagšur mešgönguvalkostur. Og ekki bara fyrir konur sem skortir leg eša geta heilsunnar vegna ekki gengiš meš barn, heldur ķ raun alla žį sem žess ęskja.  Žetta er mikilvęgt atriši og grundvöllur žess aš viš getum leitt lķkum aš žvķ aš stašgöngumęšrun muni breyta samfélaginu ķ veigamiklum atrišum. Ég held žetta muni ekki gerast strax - en kannski į 5-10 įrum og žį komi fram hin hugarfarslegu įhrif laganna.

Ég sé fyrir mér žį framvindu aš ekki verši nóg framboš į stašgöngumęšrum hérlendis og žį muni fólk leita fyrir sér erlendis til aš fį žessa žjónustu. Žessa stašhęfingu byggi ég į žvķ aš fleiri konur munu ęskja žessarar žjónustu, vegna żmissa ašstęšna sem torvelda mešgöngu og ekki sķst félagslegra. Karlmenn einnig žegar tķmar lķša.

Žį mun ekki verša spurt aš žvķ hvort starfsemin sé velgjörš ( enda śtilokaš fyrir Ķslending aš fį ókeypis leigumóšur erlendis) heldur mun mešgangan verša keypt.

Žį veršur stašan sś aš hérlendis veršur hśn velgjörš en sé leitaš utan landsteina mun žurfa aš borga fyrir hana.  

Ekki er hęgt aš śtiloka aš einhvers konar undirboršsgreišsla žróist hér į landi fyrir višvikiš sem eykur framboš. Mér finnst žaš hugsanlegt og žaš veršur aš minnsta kosti ekki hęgt aš koma ķ veg fyrir žaš. Peningar munu hjį vissum hópi žykja sjįlfsagšir fyrir svo stórt višvik ķ formi greišslna inn į erlenda reikninga, gegnum žrišja ašila eša į annan hįtt meš leyndum hętti. Žaš er rétt aš hafa žetta ķ huga en ekki sem neina meginreglu.

Engin leiš er aš banna fólki aš leita žjónustunnar erlendis ef löggjafinn heimilar žetta hérlendis. Ekki nema žaš standi sérstaklega ķ lögum aš óheimilt sé aš gera žaš. Og žó mun žaš varla duga žvķ hvaš gerist žegar mašur kemur meš hvķtvošung fęddan ķ öšru landi til landsins og kaupin eru žegar gerš? Į aš vķsa honum burt?

Žaš gengur ekki, nema einhvers stašar komi fram ķ lögum aš slķk börn megi ekki koma inn ķ landiš eša fįi ekki rķkisborgararétt. Hvaš gera menn žį, į aš senda hvķtvošunginn burt? Ég get ekki séš lausnina ķ fljótu bragši.

Full stašgöngumęšrun erlendis er knśin af fjįrmagni og er nęstum aldrei hrein velgjörš. Žannig virkar markašurinn. Žetta er oršin grķšarleg verslun nś žegar sem veltir milljöršum dollara.

Sumir segja aš žetta sé verslun meš börn.  Nįkvęmara er žó aš segja aš stašgöngumęšrun feli ekki ķ sér beina sölu į barni en ótvķrętt erum aš ręša sölu į móšur réttinum eša afsölun į honum žvķ samkvęmt venjulegum skilningi ( og lagalegum einnig) er móšir sś kona sem gengur meš barniš. Hśn er sś sem tengist žvķ gegnum mešgönguna og nęrir žaš viš brjóst sér.

Nś gęti mašur spurt: Er hęgt aš versla meš móšur réttinn? Strķšir žaš ekki gegn mannréttindum? Eša ętla menn aš fara bakdyraleišina og breyta skilgreiningunni į žvķ hvaš sé móšir? Žaš blasir viš ķ tillögu okkar hįttvirtu alžingismanna aš breyta skilgreiningunni. Ekki stendur til aš spyrja žjóšina aš žvķ.

Veruleiki stašgöngumóšurinnar: 

Erlendar stašgöngumęšur eru valdar af lęknum og lögfręšingum (og fyrirtękjum žeirra) sem meta hęfni konunnar til aš gegna žessu hlutverki. Hśn žarf aš vera hraust og lyfjalaus, meš nógu stóra grind aš hśn henti til barnsburšar og žaš er skilyrši aš hśn hafi įtt barn įšur.  Betra getur veriš aš hśn hafi annaš litarhaft en vesturlandabśinn žvķ žį er minni hętta į žvķ aš hśn tengist barninu žegar žaš fęšist. Žetta notfęra menn sér óspart ķ Amerķku žar sem fįtękar blökkukonur eru ķ meirihluta stašgöngumęšra.

Kona sem fętt hefur įšur er yfirleitt fjölskyldukona og į mann og stórfjölskyldu. Žaš hefur sżnt sig aš žessar konur verša oft aš dyljast fyrir fjölskyldu sinni til aš geta tekiš aš sér verkefniš. Börn hennar eru ekki lįtin horfa upp į kvišinn vaxa heldur er hśn ķ oftast mešgöngubśšum undir eftirliti (Indland)  Žessar konur fį skólun (oftast frįkjarkmiklum eldri konum)  og lęra aš semja sig aš ašstęšum, žęgjast įn spurninga, mótspyrnu eša mótmęla. 

Leigumęšur žurfa aš fylgja įkvešnu matarręši, svefnvenjum, hreinlęti, kynlķfi, böšum, halda sig frį alkóhóli og lyfjum o.s.frv.  Einnig žurfa žęr aš samžykkja aš barniš  sé tekiš meš keisaraskurši, en žaš er įvallt gert ķ lok mešgöngu.  

Misfarist mešgangan fį žęr enga žóknun.

Sé barniš gallaš fer konan ķ fóstureyšingu.

Žessar konur eru samvinnužżšar vegna žess aš miklir peningar eru ķ boši, kannski u.ž.b. 1/4 til 1/2 af žeirri upphęš sem fyrirtękiš fęr.  Žęr eru ķ engri ašstöšu til aš mótmęla viš žessar ašstęšur og liggur mikiš viš oft bęši heišurinn og öll žóknunin ef žęr óhlżšnast. 

Fjįrmagniš ręšur: 

Ķ heimi fullrar stašgöngumęšrunar eru žaš fyrst ogfremst peningar sem rįša. Enda eru žeir miklir og bįšir ašilar eru įfjįšir ķ višskiptin, hefur aš žessu leitinu veriš lķkt viš višskipti meš eiturlyf, vopn og kynlķf žare sem engri stżringu veršur viš komiš: Konan sem fęr meiri peninga en hśn hefur nokkru sinni séš og mašurinn/konan/pariš sem fęr barn, eitthvaš sem žeim er ómetanlegt hvernig sem į žaš er litiš.  Aš žvķ višbęttu er žetta višurvęri žeirra lękna, lögfręšinga og fjölda starfsfólks sem kemur aš žessu og žar eru einnig miklir fjįrmunir ķ spilinu. 

Allir hafa ašgang aš žessari žjónustu sem eiga peninga og žaš eru vitaskuld ekki bara barnlaus pör eša ófrjóar konursem fį śrlausn mįla sinna heldur einnig einstaklingar karlar og konur, samkynhneigšir og gagnkynhneigšir. Žó eru žaš hinir rķku og sterku sem knżja žetta įfram og žeir sem hafa öfluga mįlsvarendur eša žrżstihópa. Konur, fįtękir, börn og reglur samfélagsins lķša. 

Sé um einstakling aš ręša žarf einnig aš kaupa egg eša sęši sem žykir henta. Žaš er vitaskuld vališ eftir gęšum og litašir koma ekki til greina né heldur gallašir, lįgvaxnir eša tregir svo dęmi sé tekiš. Nż tegund śtvalningarhyggju gęgist žarna fram og žó hśn sé ķ öšru formi en viš žekkjum frį sķšustu öld er ķ raun skyld hugsun į feršinni.

Vandi stašgöngumóšurinnar: 

Leigumóširin gengur meš barniš og myndar tengsl viš žaš eins og ešlilegt er. Žessi tengsl žarf aš rjśfa žegar barniš er tilbśiš venjulega ķ viku 38-42 žegar hśn fer ķ keisara.

Hśn žarf einnig aš gangast undir meiri fósturskimun heldur en viš eigum aš venjast til aš tryggja aš barniš sé ešlilegt. Menn sjį fram į aš žaš muni aukast ķ žessum išnaši og konum verši skipaš aš fara ķ fóstureyšingu įn žess aš žęr rįši žvķ sjįlfar.

Einnig er hęgt aš gera sér žaš ķ hugarlund aš kona sem gengur meš barniš og er skipaš aš fara ķ fóstureyšingu vegna fósturgalla neiti žvķ, ( sé henni žaš heimilt, s.k. samningi).  Hśn gengur žį meš barniš og eftir žaš gętu erfšaforeldrarnir hafnaš barninu. Hśn situr žvķ uppi meš barniš - kannski hįlfvolg, žvķ hśn vildi peninga en ekki barn.  Ašstęšurnar geta žvķ oršiš erfišar og hęglega skapast ašstęšur žar sem enginn vill barniš.

Į hinn bóginn eru žekkt tilfelli žar sem leigumóširin vill ekki afhenda barniš eftir aš hafa gengiš meš žaš og skapast žį dómsmįl vegna hvķtvošungsins. Fjölda mörg dęmi eru um žetta.

Einnig er hugsanlegt og jafnvel mjög lķklegt meš tķmanum aš išnašurinn leitist viš aš koma į móts viš kśnnann um kyn og stślkubörnum verši eytt kerfisbundiš snemma ķ mešgöngu. Žetta er žekkt į Indlandi

Sjśkdómar og frįvik į mešgöngu:

Margt getur komiš upp į ķ mešgöngu sem erfitt er aš fella ķ samning eša vafasamt:  Móširin fęr hęttulegan blóšžrżsting sem ógnar lķfi hennar og barnsins. Mešgöngusykursżki getur komiš fram eša blęšingar į sķšasta mįnuši. Hver ber įbyrgšina og kostnašinn į varanlegum skaša hjį móšur eša barni?

Mešgöngueitrun (preeklampsia og eklampsia) kemur oft fyrir venjulegan fęšingartķma. Žį er barniš tekiš meš keisara fyrir tķmann og mašur spyr sig hvaš sé gert ķ slķkum tilfellum viš barniš hįlfvaxiš. Fer žaš į nżburadeild eša žvķ bara lįtiš deyja? Ekki veit ég hvaš tķškast žegar žetta hefur breyst ķ peningaknśinn išnaš ķ framandi löndum.

Börn sem fęšast af annarri móšur munu ekki fį móšurmjólk af brjósti. Ekki er mjólkin einungis holl og styrkir ónęmiskerfiš heldur gegnir sog brjósta veigamiklu hlutverki viš aš tengja saman móšur og barn tilfinningalega og lķkamlega.

 

Žaš viršist vera veigamiklir gallar į tillögu alžingismannanna um fulla stašgöngumęšrun og nišurstaša mķn er sś aš ekki sé forsvaranlegt aš lögleiša hana aš svo stöddu. 

Mķnar tillögur ķ mįlinu eru žessar:   

Aš bķša meš frumvarpiš en hefja samrįš mešnįgrannalönd okkar um hvaša skref séu heppileg ķ žessu efni. Bęši varšandi fulla stašgöngu innanlands og kaup į slķkri žjónustu erlendis. 

Ķ bili aš leyfa hefšbundna stašgöngumęšrun til aš koma į móts viš žęr konur/ pör sem geta nżtt sér hana. Hśn er sjįlfstakmarkandi og beinist einkum aš žvķ aš hafa leyfi til aš njóta hjįlpar frį systur eša vinkonu sem er reyndar markmiš frumvarpsins.

Aš rżmka reglur fyrir venjulega ęttleišingu og setja ķ hana fjįrmuni svo hśn geti reynst fleyrum raunverulegur valkostur.

Aš banna fulla stašgöngumęšrun įfram.

Banna innflutning į börnum sem eru getin viš fullastašgöngumęšrun ķ hagnašarskyni erlendis.

Hvetja alžjóšasamfélagiš og WHO til aš móta sameiginlega  įsęttanlega stefnu varšandi kaup Vesturlandabśa į fullri stašgöngumęšrun ķ žrišja heiminum. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Hefšbundin stašgöngumęšrun

Žegar gerš var sķmakönnun į vegum MMR ķ janśar sl. kom fram aš 85% landsmanna er mešfallinn stašgöngumęšrun ef hśn er ekki ķ hagnašarskyni. Žetta er śt af fyrir sig athyglisvert. En hvaša forsendur voru gefnar žegar spurt var og hvernig stašgöngumęšrun var veriš aš spyrja um? Žaš er fremur snśiš aš skilja žetta.

Til eru tvenns konar tegundir: žaš er hefšbundin stašgöngumęšrun og full stašgöngumęšrun - og žęr eru um margt ólķkar.

Viš hefšbundna stašgöngumęšrun gengur kona meš barn frį sķnu eigin eggi sem er fjóvgaš meš sęši hins vęntanlega föšurs.  Hśn lętur svo frį sér barniš aš lokinni mešgöngu, venjulega til einhvers nįkomins. Žetta hefur veriš til um aldir, en reynslan hefur sżnt sig aš žessi tegund stašgöngumęšrunar er sjįlfs takmarkandi. Žaš er athyglisvert žegar mašur leišir hugann aš žessu og skoša sögu stašgöngumęšrunar.

Žetta gerist nįnast einungis ķ "innsta kreds" innan fjölskyldna, milli systra, vinkvenna o.s.fv. og t.d. indverskar eša afrķskar męšur myndu aldrei fįst til aš vera meš ķ žess hįttar.  

Hinn takmarkandi žįttur eru fyrst og fremst tilfinningatengsl móšurinnar viš sitt eigiš barn.

Žetta stendur ekki til aš leyfa į Ķslandi.

Hér er nokkurs virši finnst mér aš įtta sig į aš žessi tegund er sjįlfstakmarkandi og aš leyfa hana meš lögum myndi hvorki leiša til innflutnings į konum til aš ganga meš barn fyrir ašra og ekki heldur žróast yfir ķ starfsemi ķ hagnašarskyni hér į landi.

Konur erlendis munu heldur ekki fįst til aš taka žįtt ķ žessu fyrir ķslenskar konur eša žaš sem er lķklegra, aš konur vilji sķšur egg śr konum sem žęr vita ekkert um hvorki lifnašarhętti eša erfšaupplag. Reynslan sżnir okkur žetta. 

Ég hugsa meš mér aš žrįtt fyrir įhęttu viš mešgöngu og ašra flękjužętti aš žegar ein kona nįkomin gerir lķkt fyrir ašra af fórnfżsi og hjartagęsku žį sé um óvenjulegt kęrleiksverk aš ręša. Ég į erfitt meš aš vera į móti žvķ.

Leiši mašur hugann aš hinni tegund stašgöngumęšrunar sem er svokölluš full stašgöngumęšrun ( full surrogacy ) er allt annaš uppi į tengingnum, hśn vekur upp stęrri sišferšislegri vanda og flękjustigiš meira, ég mun tala um žaš nįnar sķšar.

En žį kem ég aftur aš könnunni sem ég minntist į hér aš ofan: Ég spyr mig hvort žeir sem hafi svaraš hafi almennt gert sér grein fyrir žvķ aš žaš er ekki  veriš aš spyrja um žaš sem ég hef lżst hér aš ofan - heldur fulla stašgöngumęšrun sem er allt annaš!!

 


Höfundur

Guðmundur Pálsson
Guðmundur Pálsson

Heimilislæknir. Málefni og sanngjörn umræða. Á engann skal hallað. gudmundur.palsson@gmail.com

Nóv. 2019
S M Ž M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband